m.facebook.com

ብማእከል ምርምርን ስነዳን ግዱሳት ሃገራዉያን

ጸሓፊ ስምኦን ቃ ሓጎስ
@tewerwari_1

ካብ ምስጢራዊ ሰነዳት ምንቅስቓስ "ይኣክል"

ኣብዚ ጽሑፍ እዚ እዘን ዝስዕባ ነጥብታት ክትንከፋ እየን

1) ዶባት ምዕጻዉን ጭንቀት ወያነን

2) ምኽንያታት ምዕጻው ዶባት ኤርትራ-ኢትዮጲያ

3) ስትራተጂካዊ ጸወታታት ወያነ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያን ኤርትራን

4) ተራ ህወሓት ኣብ ምንቅስቓስ "ይኣክል"

4) ሽበራዊ ንጥፈታት ህወሓት ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ

I) ጽምዶ ወያነን ከድዓት ደቂ ሃገርን ድሕሪ ዉዕል ኣስመራ

ህወሓት፣ ምስ ምዉንጫፍ ናይ ለዉጢ ሓይልታት ኣብ መሳልል ስልጣን ኢህወደግ ስዒቡ፣ ኣብ ጽላል እቲ ናይ ለዉጢ ምንቅስቓስ ክትኣቱ ተደጋጋሚ ዕድላት ተዋሂቡዋ'ዩ። ከም ኣብነት፣ ኣቦ-መንበር ህወሓት ዶክተር ደብረጼን ገብረሚካኤል ኣብ ምኽፋት ዶባት መስመር ሑመራ፣ መስመር ዛላምበሳ ተዓዲሙን ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ'ዉን ምስ ፕረዝደንት ኢሰያስ ክዘራረብ ኪኢሉን'ዩ። እንተኾነ፣ ደብረጼን፣ ኣብቲ ርክብ ንለዉጢ ቑሩብ ሙዃኑ'ኳ እንተገለጸ፣ ኣብ መቐለ ምስ ተመልሰ'ግን "ወዲ እሙ፣ ነይገድፍ ገብረእሙ" ዝዓይነቱ ባህሪ ከንጸባርቕ'ዩ ተራእዩ።

እቲ ምኽንያት እንታይ'ዩ፧

ኣብዚ ሕጂ እዋን፣ ህወሓት ኣብ ትሕቲ ሙሉእ ቑጽጽር እቶም ገዳይም ዝበሃሉ መራሕታ'ያ እትርከብ። እዚ ማለት፣ እቶም "ተጠላቒና፣ በስቢስና፣ ጥሮታ ወጺና ኣሎና" ዝበሉ ዉልቀ-ሰባት፣ ኣብ ቓልዕ ንኸም በዓል ዶክተር ደብረጼን ገብረሚካኤል፣ ፍትለወርቅ ገብረዝግኣቢሄር፣ ጌታቸው ረዳ፣ ኣስመላሽ ወልደስላሴ፣ ኣብራሃም ተኸስተ፣ ኬርያ ኢብራሂም፣ ወዘተረፈ ስልጣን ከም ዘረከቡ'ኳ እንተዛረቡ፣ ብድሕሪ መጋረጃ'ግን ቐንዲ ገበርትን ሓደግትን ዉሳኔታት'ቲ ዉድብ ኮይኖም እዮም ዝዓዩ ዘለዉ። መርኣያ ናይዚ'ዩ እምበኣር ህወሓት ነቲ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ይኹን ኣብ መላእ ቐርኒ ኣፍሪቃ መጺኡ ዘሎ ናይ ለዉጢ ምቅይያራት ክትቅበሎ ጸጊሙዋ ዝርከብ። ምኽንያቱ እዞም ሰባት ለዉጢ ማለት፣ ኣብ ቕድሚ ሕጊ ክቐርቡ፣ ዝዘመቱዎ ሃፍቲ ክምንጠሉ፣ ብዓቢኡ'ድማ ዝጸንሖም ፖለቲካዊ ሓይሊ ከብቕዕ ሙዃኑ ኣርጢቦም ስለ ዝርድኡ። ከም ኣብነት ሓላፊ ሚተክ ዝነበረ ሜጀር ጀነራል ክንፈ ዳኞው እንታይ ዕጫ ከም ዝወረዶ ንዝክር ንኸዉን። ስለዚ እዞም ስዒቦም ተዘርዚሮም ዝርከቡ ቶዃሉ፣ ሕጂ'ዉን፣ ክሳብ ህዝቢ ትግራይ ሓዊ ዝዉልዓሉ ካብ ስልጣን ብወለንትኦም ክእለዩ ኢልካ ክሕሰብ የብሉን። ሓደ ካብቶም ዝነበሩ ኣመራርሓ ግን'ድማ ነቲ ለዉጢ ብኸፊል ተቐቢሉ ምስ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ክሰርሕ ዝጸንሐን ዘሎን ዝበሃል ኣርከበ ዑቕባይ'ዩ። በዚ ምኽንያቱ'ዩ እምበኣር፣ ኣቶ ኣርከበ ኣባል ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት ክንሱ፣ ካብ ኩሉ ምስጢራዊ ኣኼባታት ህወሓት ተኣጊዱ ዝርከብ።

1) ሳሞራ ዮኑስ

2) ጌታቾው ኣሰፋ

3) ኣባይ ጸሃየ

4) ስዩም መስፍን

5) ስብሓት ነጋ

ህወሓት ነዚ ለዉጢ ንምቕልባስ ከም ስትራተጂ ሓንጺጻ ክትሰርሓሎም ዝጸንሐት ንጥፈታት ነዞም ስዒቦም ዘለዉ ይመስሉ።

ሀ) ስትራተጂ ህወሓት ኣብ ኢትዮጲያ፥

ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ንመንግስቲ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ክኣሊ ዝኽእል ንጥፈታት ምክንዋን። ኣብዚ ስትራተጂ'ዚ፣ ህወሓት፣ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ምርግጋእ ክፈጥር ከም ዘይክእል ብምግባር፣ ደጊማ ንኢህወደግ ክትቆጻጸር'ያ ፈቲና።

ብኸምዚ ንረድኣዮ፣ ደርጊ ደጊሙ ንባጽዕ እንተዝቋጻጸራ ኔሩስ፣ ሰውራ ኤርትራ ናብ ግንባራት ደቀምሓረ ምጠመተ'ዶ ኔሩ፧ ወይስ፣ ደጊሙ ናብ ኣኽራናት ሳሕል ምተመልሰ፧ ደርጊ ደጊሙ ባጽዕ እንተዝሕዛ ኔሩ፣ ኣብ ቓልሲ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ዓቢ ስትራተጅያዊ ክሳራ ተባሂሉ ምተጠቕሰ ኔሩ። ብኸምዚ ኣብነት እንተሪኢናዮ፣ ህወሓት፣ ደጊሙ ንኢህወደግ ክቆጻጸር እንተዝኽእል፣ እቲ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ዝመጸ ለዉጢ፣ እቲ ምስ ኤርትራ ዝተኸተመ ሰላም፣ እቲ ኣብ መላእ ቐርኒ ኣፍሪቃ ተረኺቡ ዘሎ ሰላም ምተዘርገ ኔሩ ማለት'ዩ።

እቲ ብዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ናይ ለዉጢ ሓይሊ ብወገኑ'ድማ፣ እቲ ብወያነ ተሃንዲሱ ብወያነ ዝዕብለል ዝነበረ ግንባር ኢህወደግ ብረቂቕ ስልቲ ምዕናው ከም ቐንዲ ስትራተጂያዊ ዕማም ወሲዱ'ዩ ክሰርሓሉ ጸኒሑ። ምኽንያቱ፣ ትሕተ ቕርጽኣዊ ኣተሃናንጻ ኢህወደግ ከይዓነወ፣ ፖለቲካዊ ዕብለላ ህወሓታ ኣብ ኢትዮጲያ ኣብቂዑ'ዩ ክበሃል ኣጸጋሚ ስለ ዝነበረ። እንሆ'ድማ ሎሚ ሳላ እዚ ዕዉት ንጥፈታት እዚ ኢህወደግ ነበረ'ያ ነበረ ኮይኑ ይርከብ።

ኣገዳስነት ምዕናው ኢህወደግ፥

ኣተሓሳስባ ሓይሊ'ዩ። ሓደ ፖለቲካዊ ሓይሊ ህላዉነቱ ዘረጋግጽ ቐጻልን ጸላዉን ዝኾነ ፖለቲካዊ ፍልስፍና ምስ ዝዉንን ጥራይ'ዩ። ወያናይ ዴሞክራሲ (revolutionary democracy) ድማ እቲ ንኢህወደግ ከም ቑልፊ ኣሲሩ ክጓዓዝ ዝጸንሐ ፍልስፍናዊ ኣተሓሳስባ'ዩ ኢልና ክንድምድም ንኽእል። እንተኾነ፣ ምስ ሞት ኢህወደግ ወያናይ ዴሞክራሲ ዝብል ፍልስፍና ሞይቱ'ሎ። ድሕሪ ደጊም ወያናይ ዴሞክራሲ ዝበሃል ፍልስፍና ኣብ ኢትዮጲያ ክስማዕ ኣይኮነን።

ምስ ሙማት እዚ ኣተሓሳስባ'ዚ፣ ህወሓት ከም ዉድብ ከምኡ'ዉን ከም ሓይሊ ኣኽቲሙ'ሎ። ካብ ሕጂ ንደሓር፣ ህወሓት እኽብካብ ናይ ዉልቀሰባት እምበር፣ ሓደ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ጽልዋ ዘለዎ ሓይሊ ክኸዉን ኣይኮነን። ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ጽልዋ ዘይብሉ ሓይሊ'ድማ ኣብ ዉሽጢ ትግራይ ጽልዋ ክህልዎ ኣይክእልን። ምኽንያቱ፣ ትግራይ ኣካል ኢትዮጲያ ስለ ዝኾነት። በዚ ሰንሰለት እዚ፣ ህወሓት እቲ ኣብ ማእከል ኢትዮጲያ ዝረኣዮ ፖለቲካዊ ክሳራ፣ ኣብ ዉሽጢ ትግራይ ክድጊሙ ክርእዮ'ዩ።

ክትርሳዕ ዘይብላ ዓባይ ነጥቢ እንተሃልያ፣ ህወሓት ኣብ ኢትዮጲያ "ጊዜ" ክትሽምት'ያ ክትፍትን ጸኒሓ። ብዉሑዱ ናይ ኣስታት 3 ዓመታት ዝኸዉን ጊዜ የድልያ። ንምንታይ፧ ነቲ ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ክጭብጦ ይኽእል'የ ኢላ ኣሚና ክትሰርሓሉ ዝጸንሐት ስትራተጂ ንኽትሃርም ጊዜ ስለ ዘድሊ። በዚ ምኽንያት'ዩ ድማ፣ ህወሓት፣ "ፖለቲካዊ ዉህደት ኢህወደግ ብመትከል ንቕበሎ'ኳ እንተኾንና፣ ብዉሑዱ'ግን ናይ ኣስታት 2 ዓመት መስርሕ የድሊ" ክትብል ዝተሰምዐት። ኣብ መስርሕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ'ዉን፣ "ሰላም ተቐቢልናዮ'ኳ እንተኾና፣ ንሕና ዘለናሉ መስርሕ ክህሉ ኣለዎ ክትብል ዝጸንሐት"። እዚ ናይ ጊዜ ሸመታ ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ለ) ስትራተጂ ህወሓት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ፥

ህወሓት፣ ለዉጢ ኣብ ኤርትራ ከም ቐንዲ መሙሎቒ ናይቲ ተኖቒታቶ እትርከብ ዉቅያኖስ ፖለቲካዊ ክሳራታት ወሲዳ'ያ ክትሰርሓሉ ጸኒሓን ዘላን።

እዚ ስትራተጂ'ዚ ዓወቱ ኣብ ጊዜ'ዩ ዝጭበጥ። ምኽንያቱ፣ ብጀካ'ቲ ኤርትራ ኣጥርያቶ እትርከብ ተሞኩሮ፣ ኤርትራ፣ ንኣስታት 20 ዓመታት ካብ ዝኾነ ዓይነት ሓደጋታት ክከላኸለላ ዝኽእል ትካልዊ መዋቕራት ክትሃንጽ'ያ ጸኒሓ። እዚ ማለት፣ ኣብ ስለያዉን ወተሃደራዉን ትካላታ ርቕቕ ዝበለት ሃገር ብሙዃና፣ ኤርትራ ክትቆጻጸር ነዊሕ ጊዜ የድልየካ ማለት'ዩ። ስለዚ'ዩ እምበኣርከስ፣ ካድራት ህወሓት ነዚ ዕላማ'ዚ ንምጭባጥ፣ ካብ 5 ክሳብ 10 ዓመታት የድሊ ዝብል ገምጋም ዝወሰዱ። ኣካል ናይዚ ዕማም'ዩ እምበኣርከስ እቲ "ብይኣክል" ዝፍለጥ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝነጥፍ ምንቅስቓስ ኣሃዱ ኢሉ ክብገስ ዝተገብረ።

ከም ኣብነት፣ ህወሓት ኣብ ምምስራት ድምጺ ኣሰና፣ ምምዕባል ራድዮ ኤሬና፣ ካልኦት ትካላት ሓበሬታን ሰፊሕ ወፍሪ ክትገብር ተራእያ'ያ። ብፍላይ እቲ መጀመርያ ኣብ ሎንደን ድሒሩ'ድማ ኣብ መቐለ ዝተኻየደ ምስጢራዊ ርክባት፣ ነዞም ስዒቦም ተዘርዚሮም ዝርከቡ ሰባት ሓቒፉ ከም ዝብገስ'ያ ጌራቶ። ኤርትራዉያንን ወጻእተኛታት ናይ ስለያን ሓበሬታን ኪኢላታት ዘካተተ ርእሲ ምንቅስቓስ። ኣብዚ፣ ኣብ ኩሉ ኣኼባታት፣ ካድራት ህወሓትን ኣብ ስለያ ዝነጥፉ ተጋሩን ክሳተፉ ምጽንሖም ምግንዛብ ኣገዳሲ'ዩ።

ዳን ኮነል
ማርቲን ፕላዉት
ታንጋም ዴቦናረ
ሃብተ ሓጎስ
ምቸላ ሮንግ
ሃይለ መንቀርዮስ
ጳዉሎስ ተስፋጊዮርጊስ
ፕሮፌሰር ክጀቲል ትረንቮል
ዶክተር በረኸት ሃብተስላሴ
ዶክተር ዓሻ ዓብደልቃድር
ኣበባ ተኽለ ባዓታይ
ዶክተር ማርክ ኤሊስ
ዶክተር ዴቪድ ስትያን
ዶክተር ተስፋማርያም መሓሪ
ፕሮፌሰር ኣርኣያ ደበሳይ
ቬኔሳ ጸሃየ
ሜሮን ሰመዳር
ኣብራሃም ዘርአ
ጆን ስታዉፈር
ክርስቲና ሚሊቸሮቫ
ፓትሪክ ኦር
ዶክተር ዳኒኤል መኮነን
ዶክተር መኮነን ኣተወብርሃን
ፕሮፌሰር ጋይም ክብረኣብ
ሰላም ኪዳነ
ዶክተር ብርሃነ ኣስመላሽ
ዓብዱራሕማን ስዒድ (እዚ ትግራዋይ'ዩ)
ኣንዲ ክረግ
ዶክተር ፍስሃየ ወልደየሱስ
ምርያም ቫን ረይሰን

ኣሜሪካዊ ዳንኮነል ኣብቲ ዝተኻየደ ተደጋጋሚ ኣኼባታት፣ ከምዚ ክብል'ዩ መደረ ከም ዝሃበ ኣብቲ ኣኼባ ዝነበሩ ይሕብሩ።

"Bringing TPLF back into a stable, if short-term, relation with Abiy and EPRDF would provide a basis for bringing Eritrea into a dialogue with the Tigray state under the auspices of the federal government.

(ትርጉም፣ ምምላስ ህወሓት ናብ ስልጣን፣ ኣብ ናይ ርሑቕ ይኹን ናይ ቐረባ ዉጥናት ምስ ምምጻእ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፣ ከምኡ'ዉን ምርግጋእ ኢህወደግ ክኸይድ ይኽእል። እዚ'ድማ መሰረት ነቲ ምስ ኤርትራ ክካየድ ዝኽእል መስርሕ ሰላም ኮይኑ የገልግል)

ኣጀንዳታት ህወሓትን ኣገዳስነት ምኽፋት ዶባትን

ህላወ ህወሓት ብቐጥታ ምስ ምኽፋት ዶባት ኤርትራ ዝተኣሳሰር'ዩ። ህወሓት፣ ዶባት ኤርትራ ክኽፈት ሰፊሕ ጎስጓስ ከተካይድ ምጽናሓ'ዉን ነዚ ሓቂ ዘጉልሕ'ዩ። ናይዚ ቐንዲ ምኽንያት'ድማ እቲ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ መጺኡ ዝርከብ ለዉጢ ርእሱ ኣብ ኣስመራ ስለ ዘሎ'ዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኢትዮጲያ ብዘይ ሙሉእ ደገፍ ኤርትራ ጠጠው ክብል ዝኽእል መንግስቲ ብፍጹም ከም ዘየሎ ዝኾነ ሰብ ዝረዳዳኣሉ ሓቂ'ዩ። ነዚ ስትራተጂካዊ ኣገዳስነት ኤርትራ ብምርዳእ'ያ እምበኣርከስ ህወሓት፣ ኣብ ኤርትራ ምስ ህወሓት ዝደናገጽ መንግስቲ ንኽመጽእ እጅገኣ ሰብሲባ ክትርህጽ ዝሓገየት። ነዚ ንምስኻዕ'ድማ ብጉልባብ "ዴሞክራሲ" ዝተበጋገሱ ብዙሓት ምንቅስቓሳት ሪኢና ኢና፣ ሓደ ካብዞም ምንቅስቓሳት'ድማ እቲ ኣብ መቐለ ተወሊዱ ናብ ኤውሮፓን ኣሜሪካን ዝተሰደ ምንቅስቓስ "ይኣክል" እዩ።

ይኣክል ንምንታይ፧

ይኣክል ዝብል ኣምር ብዓንደርእሱ ነቲ ድሕሪ ዉዕል ኣስመራን ጅዳን ዝመጸ ተነጽሎ ህወሓት ዝቃወም ምቅስቓስ'ዩ። ህወሓት፣ ነቲ ኣብ ዉሽጢ ኢትዮጲያ ዘጋጠማ ከቢድ ፖለቲካዊ ስዕረት፣ ኣብ ኤርትራ ቕልጡፍ መንግስታዊ መቐይሮ ብምምጻእ ከተወራርዶ'ያ ፈቲና። በቐንዱ'ዉን ሓይሊ እቲ ኣብ ኢትዮጲያ ዝመጸ ለዉጢ፣ ካብ ኣስመራ ዝብገስ ብሙዃኑ፣ ህወሓት እቲ ናብ "ኣራት ኪሎ" ምምላስ ዝብል ዕላምኣ ብኣስመራ ተዃሊላ'ያ ከተተግብሮ ፈቲና።

ዶባት ኤርትራን ኢትዮጲያን ኣብ ዝተኸፍተሉ ዝተራእዩ ክስተታት፥

1) ብቑጽሪ ክሳብ 600 ዝበጽሑ ኣባላት ስለያ ህወሓት ኣብ ኤርትራ ከም ዝተታሕዙ ጸብጻባት መዛግብ ፖሊስ ኤርትራ ይሕብር።

2) ነጋዶ ተመሲሎም ናብ ኤርትራ ዝኣተዉ ካድራት ህወሓት፣ ኣብ ኣስመራን ከባቢኣን (ከባቢ መርሓኖ) ብቓልዕ "እዚ ሓደ ሰብኣይ ክመርሓኩም ተፍቕዱ"፣ ካልእ ተቓጻዪ ዘረባታትን እንዳነዝሑ ብቑሉዕ ኣብ ፖለቲካዊ ጎስጓሳት ተዋፊሮም ኔሮም'ዮም።

3) ፈተነ ቕንጸላ ጀነራል ስብሓት ኢፍሬም። እዚ ፈተነ'ዚ በቲ ኣባል ደምበ ፍትሒ'የ ብምባል ቓሉ ዝሃበ፣ መንእሰይ ተቐማጢ ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ ዝኾነ ዉልቀሰብ'ዩ ተኻይዱ። እንተኾነ፣ ስድርኡ ኣብ ትግራይ ከም ዝቐመጡ ተፈሊጡ ዝርከብ ME (ንርዱእ ምኽንያት፣ ME ዝብል ቕጽል ስም ሂብናዮ ኣሎና)፣ መበገሲ ኣጀንድኡ ካብ ትግራይ'ዩ ኔሩ። ንኽንመራመር እትሕግዘና ሕቶ ኣቐሚጠ ክንሓልፍ፣ እታ ኣብ ልዕሊ ጀነራል ስብሓት ኢፍሬም ፈተነ ቕንጸላ ዘካየደት ብረት ካበይ'ዩ መቦቖላ ኢልኩም ትግምቱ፧ ድሕሪ ሰፊሕ ናይ መርመራ ንጥፈታት'ከ እንታይ ዓይነት ሓበሬታታት ክእከብ ተኻኢሉ ክንብል ንኽእል፧ ኣብ ግዚኡ ዝምለስ ሕቶ ክኸዉን'ዩ።

4) ፈተነ ምምሓው ባጤራታት ናቕፋን ዶላርን። ብፍላይ፣ ባጤራ ናቕፋ፣ ካብ ካዝናታት መንግስቲ ተሞዝሒቖም ናብ ትግራይ ንኽኣትዉ፣ ከምኡ'ዉን ጸሊም ዕዳጋ ኣብ ኤርትራ ሳዕሪሩ ቑጠባ'ታ ሃገር ንኽዓኑ ዝተኻየዱ ሽበራዊ ንጥፈታት መግለጺ የብሎምን።

5) ፈተነታት ምስሏኻ ትካላት ጸጥታን ፖሊስን። ኣብ ትካላት ሰራዊት፣ ጸጥታ፣ ከምኡ'ዉን ካልኦት ትካላት መንግስቲ ብገንዘብ እንዳስዳዕኻ ምሉሓኽን፣ ምስጢራዊ ተባሂሉ ዝእመነሉ ኣሰራርሓ መንግስቲ ኤርትራ ክትብርብሮም ምፍታንን። ከም ኣብነት፣ ኣብ ራድዮ ኣሰና ዝፍነዉ ዝነበሩ ዜናታት፣ ካብ ኣስመራ ናብ መቐለ ዝዝርጋሕ ሰንሰለት ብሙቛም ክፍጸም ከም እተፈተነ ሙሉእ ጭብጥታት ኣለዉ።

6) ፈተነታት ቕትለት ካልኦት ላዕለዎት ሓለፍቲ ግንባርን ዉድብን። ኣብዚ ብርዱእ ምኽንያታት ክግለጹ ዘይተደልዩ ሽበራዊ ንጥፈታት ጭፍራ ወያኔ ኔሮም'ዮም።

7) ምዝራው ፋንፍሌታትን ካልኦት ጽሑፋትን።

እቲ ዝርዝር መወዳእታ የብሉን።

II) ምኽንያታት ምንጻል መስፉን ሓጎስን መሰልቱን ካብ ምንቅስቓስ ይኣክል.....

ይቕጽል.....

ሕልሚ ዓባይ ትግራይ

  ንመቓብር